İnternette forklift yolu genişliği aradığınızda birbirini tutmayan sayılarla karşılaşırsınız. Bir site 2 ila 3 metre der, bir başkası 2,5 metre, bir diğeri 1,40 ile 4,50 metre arasını gösterir. Hepsi de bu sayıyı “yönetmelik böyle diyor” diye sunar.

Bu sayıların hiçbiri yönetmelikte geçmiyor.

Bunu bilmek önemli, çünkü bir denetimde ya da kaza sonrası incelemede “yönetmelikte 2,5 metre yazıyor” demek sizi zor durumda bırakır. Yönetmelikte öyle bir madde yok. Aşağıda önce mevzuatın gerçekte ne söylediğini, sonra kendi tesisiniz için doğru genişliği nasıl hesaplayacağınızı anlatıyoruz.

Forklift Yolu Çizgisi hakkında mevzuat gerçekte ne diyor?

Fabrika içi trafik yollarının işaretlenmesinin dayanağı Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği‘dir. EK-5’in “Trafik yollarının işaretlenmesi” başlıklı bölümü şunu düzenler:

• Araç trafiğine açık yollar, zemin rengi de dikkate alınarak açıkça seçilebilir şekilde sarı ya da beyaz sürekli şeritlerle belirtilir
• Şeritler; araçlar ile araçlara yakın bulunabilecek nesneler arasında ve araçlarla yayalar arasında emniyetli bir mesafeyi gösterecek şekilde çizilir

Dikkat edin: “emniyetli bir mesafe” deniyor, rakam verilmiyor. Bu, mevzuatın bir eksikliği değil, bilinçli bir tercihidir. Çünkü 1,2 metre genişliğinde bir transpaletin geçtiği koridorla, 2 metre genişliğinde palet taşıyan bir forkliftin çalıştığı ana güzergâhın emniyetli mesafesi aynı olamaz.

Yükümlülük şu şekilde işler: ölçüyü siz belirlersiniz, ama belirlerken hangi gerekçeye dayandığınızı gösterebilmeniz gerekir. Bu gerekçe risk değerlendirmenizde yazılı olmalıdır.

İkinci ilgili düzenleme İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik‘tir; yaya ve araç trafiğinin ayrılması yükümlülüğü buradan gelir.

Üçüncüsü, yaya yollarınız aynı zamanda acil kaçış güzergâhı ise Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik devreye girer. Kaçış yolu genişliği için orada net bir alt sınır vardır: en az 80 cm.

Forklift Yolu Çizgisi için kendi ölçünüzü dört adımda hesaplayın

Adım 1: En geniş yükünüzü ölçün

Forkliftin kendi gövde genişliği değil, taşıdığı en geniş yükün genişliği belirleyicidir. Standart bir Euro palet 120 cm’dir, ancak yandan taşınan boru, sac levha veya taşkın yükler bunu 200 cm’nin üzerine çıkarabilir.

Tesisinizde geçen bir ay içinde taşınmış en geniş yükü baz alın. Yılda iki kez taşınan bir yük de hesaba katılmalıdır; kaza tam o gün olur.

Adım 2: İki yandan güvenlik payı ekleyin

Yükün her iki tarafına en az 50 cm pay bırakın. Bu pay, operatörün manevra hatasını, zemindeki eğimi ve yükün sallanmasını karşılar.

Örnek: 120 cm palet + 50 + 50 = 220 cm tek yönlü forklift yolu.

Adım 3: Trafiğin yönünü belirleyin

Güzergâh çift yönlüyse, iki forkliftin karşılaşma ihtimali vardır ve genişlik neredeyse ikiye katlanır. 350 – 400 cm aralığına çıkmanız gerekebilir.

Alternatif ve çoğu tesiste daha akıllıca olan çözüm: güzergâhı tek yönlü kurgulamak. Yön oklarıyla desteklenmiş tek yönlü bir düzen, hem daha az zemin harcar hem de kafa kafaya karşılaşma riskini sıfırlar.

Adım 4: Yaya yolunu ayrı hesaplayın

Yaya yolu forklift yolunun içinden çıkarılmaz, yanına eklenir. Yaygın uygulama:

• Yürüme alanı (çizgi içi): 60 cm
• Her iki yandaki çizgi: 10 + 10 cm
• Dıştan dışa toplam: 80 cm

80 cm alt sınırdır. Aynı anda iki kişinin yan yana geçtiği veya el arabası kullanılan güzergâhlarda 100 – 120 cm daha uygundur.

Sonuç

Örnek bir hesap: 120 cm palet + 100 cm güvenlik payı = 220 cm forklift yolu, artı 80 cm yaya yolu = toplam 300 cm koridor genişliği gerekir. Bu sayı sizin tesisiniz için farklı çıkacaktır — ve doğrusu da budur.

Çizgi kalınlığı ve renk

Genişlik hesaplandıktan sonra çizginin kendisi:

• Kalınlık: 10 – 15 cm. 10 cm’nin altı, tozlu veya aydınlatması zayıf üretim alanlarında okunmaz
• Renk: Yönetmelik araç yolları için sarı veya beyaz der. Beton zeminde sarı belirgin biçimde daha okunaklıdır
• Tehlike bölgeleri: Çarpma, düşme veya nesne düşme riski olan alanlar; sarı-siyah veya kırmızı-beyaz şeritlerle, yaklaşık 45 derece açıyla ve eşit büyüklükte işaretlenir
• Forklift figürü: Uzun güzergâhlarda belirli aralıklarla (10 – 20 metre) zemine forklift piktogramı uygulanması, yolun kime ait olduğunu net kılar

Renk kodlarının tam listesi ve hangi alanın hangi renkle işaretleneceği için Fabrika İçi Zemin İşaretleme: Standartlar, Renkler ve Uygulama yazımıza bakabilirsiniz.

Kesişim noktaları: asıl risk burada

Forklift yolu ile yaya yolunun kesiştiği noktalar, tesis içi kazaların yoğunlaştığı yerlerdir. Düz güzergâhta çizgi yeterlidir; kesişimde değildir.

Kesişim noktalarında alınabilecek ek önlemler:

• Zemine “DUR” veya “BAK” uyarısı
• Sarı-siyah taralı dikkat alanı
• Görüş açısının kapalı olduğu köşelerde konveks güvenlik aynası
• Delinatör, zincir direk veya bariyerle fiziksel ayrım
• Kör noktalarda hız düşürücü kasis

Çizgi bir uyarıdır; bariyer bir engeldir. Kaza kaydı olan kesişimlerde çizgi tek başına yeterli sayılmamalıdır.

Zemin hazırlığı: çizgi neden altı ayda kalkar?

Endüstriyel zeminlerde çizginin erken kalkmasının sebebi neredeyse her zaman boya değil, zemin hazırlığıdır.

Üretim zeminlerinde hidrolik yağı, kesme sıvısı, toz ve kimyasal kalıntı bulunur. Bu kirleticiler boyanın tutunmasını engeller. Uygulama öncesinde:

• Yüksek basınçlı yıkama veya kimyasal yağ çözücü ile temizlik
• Yağ lekesi bulunan bölgelerde mekanik zımparalama
• Epoksi veya poliüretan kaplı zeminlerde yüzey pürüzlendirme (yüzey parlaksa boya tutunmaz)
• Yeni beton zeminde priz süresinin tamamlanmasını bekleme

Forklift tekerleğinin sürekli döndüğü noktalarda — özellikle dönüş kavşaklarında — aşınma diğer bölgelere göre çok daha hızlıdır. Bu noktalarda daha dayanıklı bir malzeme seçmek, tüm güzergâhı yükseltmekten ekonomiktir.

Malzeme karşılaştırması için Termoplastik ve Soğuk Yol Çizgisi Boyası yazımızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.

Denetim öncesi kontrol listesi

Hesap, en geniş taşınan yüke göre mi yapılmış?
Yaya yolu forklift yolundan fiziksel olarak ayrı mı, yoksa aynı koridoru mu paylaşıyor?
Kaçış güzergâhı olan yaya yolları 80 cm’nin altına düşüyor mu?
Kesişim noktalarında çizgi dışında bir önlem var mı?
Çizgiler okunabilir durumda mı, yoksa %50’nin altına mı solmuş?
Yerleşim planı değiştiği hâlde eski çizgiler zeminde duruyor mu?

Son madde en sık atlanandır. Üretim hattı taşındıktan sonra silinmemiş eski çizgiler, operatörü yanlış yönlendirir ve denetimde uygunsuzluk olarak kaydedilir.

Sık sorulan sorular

Yönetmelikte forklift yolu genişliği kaç metre yazıyor? Yönetmelikte bir genişlik rakamı yer almaz. Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği “emniyetli mesafe” ifadesini kullanır ve ölçünün belirlenmesini işverene bırakır. Ölçünün gerekçesi risk değerlendirmesinde bulunmalıdır.

Forklift yolu sarı mı beyaz mı olmalı? İkisi de mevzuata uygundur. Belirleyici olan zemin rengiyle kontrast oluşturmasıdır. Gri beton zeminde sarı genellikle daha okunaklıdır.

Yaya yolu ile forklift yolu aynı çizgiyi paylaşabilir mi? Paylaşabilir, yani ortak bir ayırıcı çizgi kullanılabilir. Ancak yaya alanının kendi genişliği bu ortak çizgiden bağımsız olarak sağlanmalıdır.

Çizgiler ne sıklıkta yenilenmeli? Takvime göre değil, okunabilirliğe göre. Forklift trafiğinin yoğun olduğu güzergâhlarda aşınma çok daha hızlıdır. Çizgi kenarları belirsizleştiğinde veya renk gücünü kaybettiğinde yenilenmelidir.

Yapı Yol Trafik, İzmir ve Ege Bölgesi’nde fabrika içi zemin işaretleme uygulamaları yapmaktadır. Tesisinizde keşif yapıp yerleşimi ve güzergâh planını birlikte çıkarabiliriz. Bize ulaşın.